Chùa Dơi Sóc Trăng: Kỳ quan giữa lòng Đồng bằng sông Cửu Long
Nguồn gốc tên gọi và vị trí
Chùa Dơi, hay còn gọi là Chùa Mã Tộc, có tên chính thức là Wathserâytêchô – Mahatup (tiếng Khmer). Tên gọi "Mã Tộc" xuất phát từ cách đọc chệch của người Kinh và Hoa đối với "Mahatup", đồng thời cũng là tên địa danh của một làng nhỏ gần đó. Chùa tọa lạc tại khóm 9, phường 3, thành phố Sóc Trăng, giáp các khu dân cư về phía đông và tây, đồng ruộng về phía nam và lộ Mai Thanh Thế (gần đường Lê Hồng Phong) về phía bắc.
Kiến trúc và lịch sử Chùa Dơi
Chùa Dơi là một quần thể kiến trúc rộng khoảng 4 hecta, bao gồm chánh điện, Sala, nhà hội, phòng ở của sư sãi, tháp đựng tro cốt, và nhiều công trình khác. Khuôn viên chùa có nhiều cây cổ thụ và là nơi sinh sống của cộng đồng đa dân tộc (Kinh, Hoa, Khmer). Theo người Khmer, "Mahatup" nghĩa là "trận kháng cự lớn". Chùa được cho là xây dựng từ năm 1569, do ông Thạch Út khởi công. Qua nhiều lần trùng tu, chánh điện đã được xây dựng lại sau vụ cháy năm 2008. Kiến trúc chùa mang đậm phong cách Khmer cổ truyền của Đồng bằng sông Cửu Long.
Những đời Đại Đức và cộng đồng dơi
Theo truyền thuyết, Chùa Dơi đã trải qua 19 đời Đại Đức. Chỉ còn ghi chép được 8 đời từ đời thứ 12 đến đời thứ 19: Lâm Men, Tham, Ngô Sển, Sâm, Lét, Thạch Chia, Thạch Kiều Đốc, và Kim Rên. Đàn dơi sinh sống tại đây từ lâu đời, cùng tồn tại với các đời Đại Đức.
Đặc điểm loài dơi tại Chùa Dơi
Dơi ở Chùa Dơi có kích thước lớn (700-1000g), sải cánh dài (1.1m-1.5m), tốc độ bay nhanh (50-60km/h). Chúng là động vật có vú, ăn trái cây, hoạt động về đêm và ngủ ngày. Chu kỳ sinh sản của dơi được người dân địa phương xem như tín hiệu báo mùa vụ.
Sinh sản và tập tính của dơi
Dơi sinh sản vào đầu tháng 5, dơi con lớn nhanh và tập bay từ tháng thứ 3. Dơi mẹ chăm sóc con rất chu đáo. Đàn dơi có tổ chức, có con đầu đàn dẫn đường khi đi kiếm ăn. Chúng không bao giờ bay qua nóc chánh điện và chỉ đậu trong khuôn viên chùa.
Chùa Dơi và văn hóa
Đàn dơi tạo nên khung cảnh độc đáo của Chùa Dơi, đặc biệt vào lúc hoàng hôn. Người Hoa xem dơi là biểu tượng của may mắn ("Phúc"). Năm 1990, đoàn thám hiểm của Jacques Cousteau đã đến Chùa Dơi để nghiên cứu đàn dơi.
Kiến trúc Chánh điện Chùa Dơi
Chánh điện được xây dựng từ năm 1569, trải qua nhiều lần trùng tu. Kiến trúc mái đặc biệt với hình tượng rồng và chim Cay-No. Bên trong có tượng Phật sơn son thếp vàng và nhiều bức tranh sơn dầu.
Hiện vật và giá trị của Chùa Dơi
Các hiện vật trong chùa bao gồm tượng Phật, khung cửa võng, giường, tủ, và tượng Đại Đức. Chùa Dơi là di tích nghệ thuật cấp quốc gia (Quyết định số 05/1999/QĐ-BVHTT), là điểm đến du lịch tâm linh và văn hóa nổi tiếng.
Tài liệu tham khảo
- Tìm hiểu vốn văn hoá dân tộc Khmer – NXB Tổng hợp Hậu Giang 1998.
- Tư liệu “Đất nước con người TX Sóc Trăng” – Ban Tuyên giáo thị xã Sóc Trăng.
- Bán nguyệt san “Thanh niên” – Số: 128, trang 8 – 9.
- Kiến thức Ngày nay – Số đặc biệt Xuân Quí Dậu 1993, trang 62 – 63.
- Tư liệu chép tay và trên lá thốt nốt tại Chùa Dơi.
- Văn hoá Sóc Trăng – Báo Xuân Ất Hợi 1995.
- Mấy đặc điểm Văn hoá Đồng bằng sông Cửu Long – Viện Văn hoá xuất bản, 1984.
- Điền dã, phỏng vấn một số già làng và sư sãi tu tại Chùa Dơi, năm 2009.
